Żywienie w chorobach nerek

Żywienie w kamicy nerkowej

Najczęściej spotykanym składnikiem kamieni nerkowych jest wapń. Występuje on w 95% wszystkich kamieni jako szczawian lub fosforan. Kamienie moczanowe spotyka się w 3% przypadków, a cystynowe zaledwie w 1%. jednym z głównych powodów powstawania kamieni wapniowych jest duża zawartość wapnia w diecie, a także mała ilość wypijanych płynów. Podaż wapnia u kobiet nie powinna być wyższa niż 7,5 mmol/dobę, a u mężczyzn 10 mmoli/dobę. Można to osiągnąć przez ograniczenie spożycia mleka i jego przetworów, ponieważ produkty te są źródłem wapnia, a także posiadają wysoką zawartość fosforu. Osoby u których stwierdzono w kamieniach szczawian wapnia, powinny ponadto unikać herbaty, która zawiera znaczne ilości szczawianu (25 mg/filiżankę), a także rabarbaru i szpinaku. W przypadku kamicy moczanowej należy unikać przetworów zawierających podroby, np. nerek, wątroby, serca, móżdżku, nie powinno się także jeść sardynek i anchois. Niezależnie od pochodzenia kamieni należy wypijać w ciągu doby co najmniej 2,5 litra płynów, najlepiej czystej wody. Ważne jest, aby zapewnić regularną podaż płynu w ciągu dnia i nocy. Tak więc w nocy należy wypić ok. 2 szklanek płynu. Spowoduje to konieczność oddania moczu w nocy, wówczas pacjent powinien wypić jeszcze jedną szklankę płynu

Żywienie w ostrej niewydolności nerek

Żywienie w ostrej niewydolności nerek jest w zasadzie problemem lecznictwa zamkniętego. Zalecenia dotyczące rodzaju diety oraz ilości przyjmowanych płynów będą zmieniać się w toku choroby. W okresie gdy pacjent oddaje małe ilości moczu, obowiązuje na ogół ograniczenie przyjmowania płynów, a także przyjmowanie pokarmów zawierających sole potasu. W okresie zdrowienia zalecenia płynowe będą uzależnione od ilości oddawanego moczu i mogą wynosić nawet do kilku litrów na dobę. Wówczas często pojawia się konieczność uzupełnienia soli potasu, który można przyjmować, stosując dietę z wysoką zawartością potasu. Dokładne zalecenia wydaje lekarz po codziennej ocenie stanu pacjenta oraz wyników jego badań dodatkowych.

Żywienie w przewlekłej niewydolności nerek

Przewlekła niewydolność nerek charakteryzuje się stosunkowo wolnym rozwojem choroby i przez wiele lat może przebiegać w sposób ukryty. Pacjenci nie odczuwają żadnych skutków rozwijającej się choroby. O swoim stanie dowiadują się najczęściej podczas przechodzenia stanów zapalnych, np. zakażenia dróg oddechowych lub moczowych bądź zabiegu chirurgicznego, ponieważ zazwyczaj dochodzi wtedy do zaostrzenia choroby. Jeśli jednak pacjent jednocześnie cierpi na cukrzycę lub niewydolność serca, to objawy nerek mogą pojawić się wcześniej. Na ogół do poziomu kreatyniny w surowicy rzędu 2,5-3 mg/dl nie w jest wymagane specjalne postępowanie dietetyczne, a podaż białka jest utrzymywana w granicach 1,0 g/kg wagi ciała na dobę. Jeśli przewlekłej niewydolności nerek towarzyszy nadciśnienie tętnicze lub niewydolność krążenia, konieczne jest ograniczenie ilości przyjmowanego sodu (a więc soli) w diecie. Zwiększenie jego ilości w organizmie będzie prowadziło do pojawienia się uczucia pragnienia, a w związku z tym do zwiększenia podaży płynów i w konsekwencji do wystąpienia obrzęków, nadciśnienia i niewydolności serca. Z kolei zmniejszenie ilości sodu powoduje odwodnienie i spadek ciśnienia tętniczego. Mogą wystąpić wtedy drżenia mięśni, senność, osłabienie, a nawet utrata przytomności. UWAGA!!! W handlu dostępne są preparaty zastępujące sól kuchenną, sa one niebezpieczne dla pacjentów z niewydolnością nerek, zawierają one do 50% potasu lub amoniaku.

Wzrost poziomu kreatyniny powyżej 5 mg/dl oznacza, że nerki nie mogą usunąć z organizmu produktów przemiany materii. Głównym związkiem, którego nerki nie mogą wydalić jest mocznik. Pochodzi on z rozpadu białka, a jego nadmiar w organizmie objawia się złym samopoczuciem, nudnościami, uczuciem zmęczenia. Duża zawartość białka w diecie powoduje również szybsze pogorszenie się czynności nerek. Dlatego też w tym okresie niewydolności stosuje się zmniejszenie podaży białka do 0,6 g/kg wagi ciała na dobę. Należy przy tym pamiętać, że 70% spożywanego białka powinno stanowić białko pełnowartościowe (najlepsze jest białko jaja kurzego). W tym okresie pacjentom zaczyna dokuczać brak apetytu. Należy ich zachęcać do spożywania potraw z dodatkami ziół. Podstawę powinny stanowić makarony, ryż, chleb, biszkopty i suchary. Z uwagi na podwyższony poziom cholesterolu i innych tłuszczów w surowicy, a w związku z tym zagrożenie miażdżycą, należy unikać smalcu, słoniny, śmietany, a używać oleju i niewielkich ilości niesolonego masła.

W okresie niewydolności nerek zwłaszcza gdy zmniejsza się ilość oddawanego moczu, dochodzi w organizmie do wzrostu poziomu potasu. Jego nadmiar jest niebezpieczny dla życia, gdyż może spowodować groźne zaburzenia w pracy serca.

Dieta z ograniczeniem potasu.

Lista wymienników potasowych – owoce

4 mmole potasu = 1 porcja owoców (bez pestek, chyba, że podano inaczej)

Uwaga! Owoce w puszce lub gotowane powinny być odsączone z syropu bądź soku

Ogólne zalecenia dotyczące spożycia substancji odżywczych wody i jonów u pacjentów w okresie przed dializacyjnym, dializacyjnym i po przeszczepieniu nerki

Zalecenia dotyczące spożycia głównych składników mineralnych oraz białka i kalorii u pacjentów leczonych dializą otrzewnową

* dolne granice

K – dziewczynki (kobiety), M – chłopcy (mężczyźni)

GRF - filtracja kłębuszkowa (mierzona klirensem kreatyniny endogennej)

PDO – przerywana dializa otrzewnowa