Choroby układu moczowego

Częstomocz i bolesne oddawanie moczu
Zapalenie cewki moczowej u mężczyzn
Krwiomocz
Nietrzymanie moczu
Zapalenie pęcherza moczowego
Kamica nerkowa
Niewydolność nerek (mocznica)

Częstomocz i bolesne oddawanie moczu

Co to jest?

Częste i bolesne oddawanie moczu niekiedy podbarwione krwią, jest podstawowym objawem zapalenia pęcherza moczowego. Przyczyną jest infekcja wirusowa lub bakteryjna.
Jeśli infekcja dotyczy również nerek i miedniczek nerkowych, to przebiega zwykle z:
gorączką
bólami okolicy lędźwiowej
uczuciem ogólnego osłabienia
Zapalenie pęcherza występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn (długość cewki moczowej u kobiet wynosi tylko ok. 2,5 cm dlatego drobnoustroje mogą łatwo przedostać się do pęcherza moczowego i wywołać stan zapalny).
Częste oddawanie moczu może być objawem stanu lękowego. Również picie kawy, herbaty i innych napojów zawierających kofeinę (Coca-Coli, Pepsi-Coli) wywołuje częstomocz.
U mężczyzn częste i bolesne oddawanie moczu, któremu towarzyszy zapalna wydzielina z członka, jest często objawem zapalenia cewki moczowej, będącej następstwem jej podrażnienia w czasie spółkowania (częsta przyczyna).

Jak sobie radzić?

Skrupulatnie przestrzegać czystości ujścia cewki moczowej:
- u kobiet możliwie wcześnie rozpocząć leczenie stanów zapalnych w obrębie pochwy i sromu; zapobiega to szerzeniu sie infekcji do pęcherza moczowego. Jeśli wyciek z pochwy jest obfity, a jego woń przykra, należy płukać pochwę 2 razy dziennie.
- mężczyźni powinni regularnie myć członek letnią wodą po uprzednim odprowadzeniu napletka i usunięciu mastki (żółtawej substancji składającej się z miejscowej wydzieliny, bakterii i obumarłych, komórek).
Nie należy używać dezodorantów osobistych, gdyż zawarte w nich chemikalia niszczą naturalna florę bakteryjna skóry.
Przy stanach zapalnych, toczących się w obrębie narządów płciowych (wydzielina zapalna z pochwy lub cewki) zaniechać stosunków płciowych dopóty, dopóki stan infekcyjny nie ustąpi, ze względu na niebezpieczeństwa zakażenia partnera.
Pić dużo płynów (“płukanie dróg moczowych od góry”)
Po każdym stosunku opróżniać pęcherz moczowy.

Kiedy udać się do lekarza?

Jeśli dolegliwości przeciągają się ponad dobę, trzeba wykonać ogólne badanie moczu, wymaz z pochwy lub cewkowy, ewentualnie posiew moczu w celu identyfikacji flaory bakteryjnej.
Jeśli mocz jest krwisty
Jeśli objawy zapalenia pęcherza (ból i pieczenie przy oddawaniu moczu) wystąpią w czasie ciąży.
 

powrót do wykazu

Zapalenie cewki moczowej u mężczyzn

Co to jest?

Uczucie palenia i kłucia w cewce moczowej u mężczyzn, czemu towarzyszy często szklisty, wodnisty lub żółty (ropny) wyciek z cewki
Widoczne jest zaczerwienienie wokół ujścia cewki moczowej i wyciek z cewki (bądź przylepianie się napletka do bielizny)
Zapalenie cewki moczowej u mężczyzn może wystąpić po stosunku płciowym, towarzyszyć chorobie gruczołu krokowego (prostaty) lub owrzodzeniom członka. Stosunkowo często występuje u chorych na cukrzycę.

Jak sobie radzić?

Skrupulatnie przestrzeganie zasad higieny osobistej
Prezerwatywa może zapobiec zakażeniu podczas stosunku
Przy podejrzeniu zapalenia cewki moczowej zaniechać stosunków do czasu ustąpienia dolegliwości (wyleczenia). Postępując w ten sposób nie zakazi sie partnerki.

Kiedy udać się do lekarza?

Zawsze wtedy gdy wystąpi wyciek z cewki moczowej. Najłatwiej zauważyć wyciek rano po wstaniu z łóżka, przed oddaniem nocnej porcji moczu.
Zawsze wtedy, kiedy przyczyna wycieku nie jest znana
Kiedy istnieje podejrzenie jakiejkolwiek choroby narządów płciowych.
 

powrót do wykazu

Krwiomocz

Co to jest?

Bardzo ważny objaw schorzenia dróg moczowych
Najczęstszą przyczyną krwiomoczu jest zapalenie pęcherza moczowego, którego głównym objawem jest częste i bolesne oddawanie moczu
Jeśli ból w okolicy lędźwiowej (prawej i lewej), przypominający kolkę, promieniujący do pachwiny (prawej lub lewej). Świadczyć to może o kamicy nerkowej.
Jeśli bólów nie ma, to krwiomocz może być uwarunkowany chorobą:
- nerek
- moczowodu
- pęcherza moczowego
- cewki moczowej
“Krwiste” zabarwienie moczu nie musi pochodzic od krwi. Przyczyna takiego zabarwienia może być określony [pokarm (np. buraki) lub pewne leki.

Jak sobie radzić?

W przypadkach krwiomoczu leczenie we własnym zakresie nie wchodzi w rachubę!!!
Kiedy udać się do lekarza?

W każdym przypadku krwiomoczu
Również wtedy, kiedy występują inne objawy chorobowe.
Przyczyna krwiomoczu musi być ustalona możliwie szybko i równie szybko musi być zastosowanie odpowiednie leczenie
 

powrót do wykazu

Nietrzymanie moczu

Co to jest?

Bezwiedne oddawanie moczu zarówno w nocy, jak i w dzień.
Przyczyny schorzenia są niekiedy trudne do ustalenia. Mogą nimi być:
- stany zapalne w obrębie dróg moczowych, neurogenne zaburzenia funkcji pęcherza moczowego, kamienie moczowe w pęcherzu (kamica pęcherzowa), zapalenie pęcherza moczowego, guzy (zapalne i nowotworowe), stwardnienie rozsiane (sclerosis multiplex). W schorzeniach tych występuje silne parcie na mocz.
- zaburzenia czynności mięśniówki pęcherza moczowego, ujawniające się przy kaszlu, kichaniu, ucisku oraz wysiłkach fizycznych. Bezwiedne oddawanie moczu występuje najczęściej u kobiet w starszej grupie wiekowej lub u wieloródek, również u starszych mężczyzn w miarę słabnięcia mózgowych mechanizmów kontrolnych.
- rozszerzenie pęcherza (nadmierne rozciągnięcie pęcherza). Nietrzymanie moczu występuje również przy niemożności opróżnienia w związku z nietypowym ujściem pęcherzowo-cewkowym. U mężczyzn często spotykane przy przeroście gruczołu krokowego (prostaty) i w guzach pęcherza moczowego.
Moczenie nocne u dzieci (enuresis) utrzymujące się powyżej 5-6 roku życia nie jest zjawiskiem fizjologicznym. Pomiędzy 3 a 5 rokiem życia moczenie nocne ustępuje.

powrót do wykazu

Zapalenie pęcherza moczowego

Co to jest?

Stan zapalny pęcherza moczowego, którego przyczyną jest najczęściej infekcja bakteryjna (w 85% przypadków przyczyną jest pałeczka okrężnicy – Escherichia coli), powodująca znaczne przekrwienie błony śluzowej pęcherza. częstym objawem jest krwiomocz.
Choroba występuje 10-krotni częściej u kobiet niż u mężczyzn, u których zwykle stanowi powikłanie przerostu gruczołu krokowego. Większą częstość występowania tego schorzenia u kobiet tłumaczy się znacznie krótszą u nich cewka moczową (ok. 2,5 cm). U mężczyzn cewka moczowe jest znacznie dłuższa.
Jeśli zaniedba się leczenia zapalenia pęcherza moczowego, to infekcja może się szerzyć drogą wstępującą do miedniczek nerkowych i nerek, powodując ich uszkodzenie. Dotyczy to zwłaszcza dzieci i kobiet w ciąży.
Do najczęstszych objawów należą:
- bolesne oddawanie moczu
- parcie na mocz
- częstomocz
- skąpomocz
Niekiedy bóle występują również w okolicy łonowej.
Chory często oddaje mocz w nocy (nykturia)
Mocz jest w wielu przypadkach podbarwiony krwią (u kobiet)
Dreszcze, gorączka i mdłości oraz wymioty, to objawy zaostrzenia się procesu chorobowego.

Jak sobie radzić?

Zapobieganie
Nie siada na zimnym
Po basenie szybko zmienić mokry kostium kąpielowy na suche ubranie (dotyczy to zwłaszcza kobiet)
Leczyć stany zapalne pochwy, aby zapobiec przedostawaniu sie drobnoustrojów do cewki moczowej i pęcherza moczowego.
Nosić ciepłą bieliznę w chłodnych porach roku

Kiedy udać się do lekarza?

W każdym przypadku wystąpienia objawów zapalenia pęcherza
Przy dużym nasileniu dolegliwości oraz przy skłonności do ich nawracania.
Jeśli wystąpi gorączka, wymioty i bóle w okolicy lędźwiowej
Kiedy mocz jest krwisty, natychmiast udać się do lekarza!
 

powrót do wykazu

Kamica nerkowa

Co to jest?

Zawarte w moczu substancje mineralne mogą tworzyć złogi w drogach moczowych. Wielkość ich jest różna (ziarnka piasku, kamienie). Drażniąc drogi moczowe złogi te są przyczyną różnych – co do charakteru i nasilenia – dolegliwości (najczęściej powodują wystąpienie kolki nerkowej)
Złogi w drogach moczowych maja różną konsystencję, ostrość krawędzi i powierzchni
Kamienie moczowe zbudowane są z soli wapnia, szczawianów, soli kwasu moczowego (moczanów), cystyny, fosforanów. Tworzeniu się złogów w drogach moczowych sprzyja zastój moczu (utrudniony odpływ spowodowany przez mechaniczną przeszkodę), zbyt mała ilość wypijanych płynów oraz nadmierne ustrojowe straty wody (obfite poty, gorączka, pobyt w tropiku). Stany te powodują zagęszczenie moczu i wytracanie soli mineralnych.
Duże kamienie moczowe (np. kamienie odlewowe, zlokalizowane w miedniczkach nerkowych) mogą nie powodować żadnych dolegliwości (bezobjawowa kamica nerkowa). Jednak wywierany przez nie ucisk (i powodowany niekiedy brak odpływu moczu) może doprowadzić do niewydolności nerek (jedna z przyczyn tzw. mocznicy pozanerkowej).
Kamica nerkowa przebiega często z krwinkomoczem (w badaniu mikroskopowym moczu stwierdza się erytrocyty) lub z krwiomoczem (krwisty mocz)
W 80% przypadków kamienie nerkowe ulegają wydaleniu z dróg moczowych w sposób naturalny (z prądem spływającego moczu). Oznaką tego może być chwilowe uczucie pieczenia przy oddawaniu moczu (mikcja).
W 20% przypadków kamienie nerkowe blokują moczowód utrudniają lub uniemożliwiając odpływ moczu. Miejscem blokady jest najczęściej dolna część moczowodu. Następstwem tego jest zastój moczu powyżej przeszkody, czyli w środkowej i górnej części moczowodu oraz w miedniczkach nerkowych. Jeśli nie usunie się kamienia, to następuje uszkodzenie miąższu nerkowego.
Najczęściej kamica nerkowa występuje u mężczyzn między 30 a 40 rokiem życia. U chorych z dna moczanową (podagra, chilagra) kamienie moczowe składają się z soli kwasu moczowego (moczany).
Napad kolki nerkowej zaczyna się nagle od silnego bólu w okolicy lędźwiowej (“rżnięcie”, “kłucie”). Bóle mają charakter falisty (pojawiają się, łagodnieją, ustępują, nawracają).
Bóle promieniują zwykle do okolicy pachwinowej i nadłonowej.
Kolce nerkowej towarzyszą zwykłe mdłości, wymioty, obfite poty, dolegliwości krążeniowe (niekiedy zasłabnięcia, omdlenia) i krwiomocz.
Jesli dołączy się infekcja, pojawiają się dreszcze i gorączka

Jak sobie radzić?

Zapobieganie
Przy podwyższonym poziomie kwasu moczowego w surowicy krwi przyjmować leki blokujące wewnątrz ustrojową syntezę substancji, ale nade wszystko przestrzegać diety zaleconej przez lekarza prowadzącego.
Jeśli kamica moczowa ma charakter dziedziczny należy wypijać minimum 1,5-2l płynów dziennie. Dotyczy to zwłaszcza:
- ciepłych pór roku
- stanów gorączkowych
- okresów ciężkiej pracy fizycznej
- pobytu w krajach tropikalnych

W kolce nerkowej
Pic dużo płynów, ruszać się (“biegać w kółko”). Sprzyja to prawidłowej motoryce (perystaltyce) moczowodu, dzięki której kamień llega przemieszczeniu w kierunku pęcherza moczowego.
Biegać po schodach, skakać przez niskie przeszkody co pozwala na przesuwanie kamienia w dół.

Kiedy udać się do lekarza?
Jeśli kolka nie ustępuje po kilku godzinach.
Jeśli mocz jest krwisty.
Jeśli oddawanie moczu jest bardzo częste, uporczywe i bolesne.
Jeśli sytuacja wymaga badań diagnostycznych (np. badania radiologicznego), za pomocą którego można ocenić zarówno wielkość, jaki i położenie złogów moczowych).
Lekarz może pomóc zapisując leki przeciw skurczowe i przeciwbólowe.
Jeśli kamienie nie ulegną samoistnemu wydaleniu można je usunąć za pomocą odpowiedniej pętli (wprowadza się ją do moczowodu przez pęcherz moczowy).
Jeśli mamy do czynienia z kamieniami dużymi, lub takimi, które umiejscowione są w obrębie miedniczki nerkowej, potrzebna jest operacja. Alternatywę stanowi “rozbijanie” kamieni za pomocą ultra dźwięków. Jeśli nie zastosuje się którejś z tych metod, kamica może uszkodzić miąższ nerkowy po stronie kamienia.
 

powrót do wykazu

Niewydolność nerek (mocznica)

Co to jest?

O mocznicy nerek mówimy wtedy, kiedy nerki tracą zdolność usuwania z ustroju zbędnych (i szkodliwych) produktów przemiany materii.
Warunkiem wystąpienia mocznicy jest zniszczenie przez taki czy inny proces chorobowy co najmniej 75% miąższu nerkowego.
Niewydolność nerek stanowi końcowe stadium (“nerka okresu końcowego”) różnych chorób, głównie układu moczowego:
- długotrwałego – często wieloletniego - kłębuszkowego zapalenia nerek,
- wieloletniego lub / i ciężkiego, nie leczonego nadciśnienia tętniczego (zwłaszcza fazy złośliwej)
- zatrucia ciążowego (nefropatii ciążowej)
- toksycznego działania różnych substancji chemicznych i medykamentów
- przewlekłej, nie leczonej kamicy nerkowej (zastój moczu, wtórna infekcja)
- ciężkiej przewlekłej, źle leczonej cukrzycy.
Mocznica w swym początkowym okresie przebiega najczęściej bezobjawowo.
Objawami choroby są: męczliwość, spadek energii życiowej, mdłości, wymioty, ogólne uczucie ogólnego niedomagania.
W miarę rozwijania się procesu uszkadzającego nerki dochodzi do wzrostu stężenia surowicy krwi różnych końcowych produktów przemiany materii, takich jak mocznik i kreatynina.
Kolejnym objawem mocznicy jest niedokrwistość (anemia), niekiedy znaczna
Do objawów zaawansowanej niewydolności należą: obrzęki twarzy, dłoni, kończyn dolnych.
W okresie zejściowym objawami są zaburzenia przytomności (pobudzenie, splatanie), jej utrata i wreszcie stan śpiączkowy (śpiączka mocznicowa)

Jak sobie radzić?

Z chwila ustalenia rozpoznania niewydolności nerek należy ograniczyć spożycie białka (dieta ubogobiałkowa, ale nie bezbiałkowa). Rozpad białka podwyższa poziom mocznika w surowicy krwi.
Unikać należy:
- potraw mięsnych
- jajek
- serów
- ryb
- pomidorów, winogron, orzechów, moreli, bananów.
Spożywać trzeba:
- produkty spożywcze bogate w błonnik
- sałatę, owoce cytrusowe, jabłka
W niewydolności nerek długość życia i jego komfort zależą od perfekcyjnej współpracy pacjenta z doświadczonym lekarzem.

Postępowanie:

Lekarz będzie się starał zwalczać chorobę podstawową, najczęściej stosując farmakoterapię.
Często mierzyć ciśnienie tętnicze.
Sztuczna nerka usuwa szkodliwe produkty przemiany materii.

powrót do wykazu

Opracowanie: Agnieszka Kotwica

Źródło:
materiały oprac. na podstawie rozdziału
“Nerki i drogi moczowe”. Choroba : jak sobie radzić? / : jak sobie radzić ? / Fritz Beske, Hubertus Cranz, Klaus Jork ; z niem. przeł. i weryfikował Stanisław Filipecki . - Warszawa : GeoCenter International , cop. 1994 . - s. 95 – 106
ISBN 83 – 7129 – 049 -7

Link do Katalogu KARO