Już w V wieku p.n.e starożytni grecy próbowali abstrakcyjnie scharakteryzować
pojęcie zdrowia, które miała uosabiać piękna dziewczyna Higiea, córka Asklepiosa.
Higiea nauczała Greków, iż żyjąc mądrze; poznając i przestrzegając praw natury
można uniknąć choroby. Innym starożytnym symbolem zdrowia, tym razem w Rzymie
była Minerwa Medica, która uzdrawiała ludzi w świętym gaju .
W kulturze europejskiej jednym z pierwszych, który uporządkował całokształt
poglądów na zdrowie, był Hipokrates uważany później za „ojca medycyny
europejskiej”. Hipokrates twierdził, iż zdrowie czyli dobre samopoczucie,
choroba czyli złe samopoczucie, jest zależne od równowagi miedzy tym, co nas
otacza, a nami samymi. Natomiast zewnętrzna równowaga między człowiekiem, a
środowiskiem pozwala na stworzenie równowagi wewnętrznej człowieka.
Koncepcja „dobrego i złego samopoczucia” poprzez subiektywizm indywidualnego
odczuwania i odbierania otoczenia zawęża pojęcie zdrowia, jednak w sformułowaniu
zależności zdrowia od równowagi między człowiekiem a otoczeniem pojawia się
obiektywność. Poglądy Hipokratesa funkcjonowały prawie w niezmienionej postaci,
aż do czasu powstania nowej filozofii kartezjańskiej określanej jako
„mechanistyczne widzenie świata i człowieka”.
Według teorii kartezjańskiej, organizm człowieka można porównać do wielkiej
maszyny, działającej z niesamowitą doskonałością i precyzją. Teoria ta z
pewnością przyczyniła się do lepszego poznania człowieka; szybkiego rozwoju nauk
ścisłych, ogromnego postępu technicznego w medycynie, ale równocześnie reakcja
na chorego człowieka została ograniczona do perfekcyjnego naprawiania jego
zdrowia czyli uszkodzonej maszyny biologicznej bez uwzględnienia całości .
Następną znaczącą teorią dotyczącą zdrowia była socjomedyczna koncepcja zdrowia,
gdzie zdrowie rozumiano jako kategorię uniwersalną i jednoznaczną, według której
„człowiek to przede wszystkim zespół elementów powiązanych względnie prostymi
relacjami, wiedza o każdym elemencie i każdej relacji to wiedza o człowieku jako
całości” .
Z pewnością najbardziej znaną definicją zdrowia i wciąż uznawaną za podstawową
jest definicja Światowej Organizacji Zdrowia;
„Zdrowie jest pełnią fizycznego, psychicznego i społecznego dobrostanu
człowieka, a nie tylko brakiem choroby lub kalectwa”
Definicja ta budzi wiele kontrowersji, jest ostro krytykowana; określana mianem
„utopijnej”, jednakże stworzenie idealnej, uniwersalnej definicji zdrowia wydaje
się niemożliwe, a krótka i lakoniczna definicja ŚÓŻ może być dobrym odnośnikiem,
punktem wyjścia do dalszych rozważań.
Takie rozumienie zdrowia zostało przyjęte w Konstytucji Światowej Organizacji
Zdrowia 22 lipca 1946 roku, którą Polska ratyfikowała. W tej samej części
Konstytucji WHO, czyli w preambule znajduje się stwierdzenie, iż „korzystanie z
najwyższego, osiągalnego poziomu zdrowia jest jednym z podstawowych praw każdej
istoty ludzkiej”.
Definicja Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) stanowi wersję otwartą, wyraża
aktualny stan wiedzy medycznej, wartość życia zostaje tu wzbogacona, gdyż
zdrowie oznacza zdolność do prowadzenia sensownego i twórczego życia, które daje
satysfakcję danemu człowiekowi.
Definicja WHO jest wyrazem następnego nurtu w dziedzinie koncepcji zdrowia
zwanego socjoekologicznym, w którym istotę zdrowia mają wyrażać dwa ogólne
pojęcia: „dynamiczna równowaga i potencjał zdrowotny”.
Równowaga wyraża prawidłowe relacje pomiędzy sferami funkcjonowania człowieka
(fizyczną, psychiczną, społeczną), zaburzenie równowagi w jednej ze sfer będzie
się ujawniać także w pozostałych sferach. Warunkiem tej równowagi jest potencjał
zdrowia właściwy dla człowieka jak i jego środowiska.
Ostatnia koncepcja, wypracowana w ciągu dwóch ostatnich lat określana jest
mianem „egzystencjalnej koncepcji zdrowia”. Autorem tej teorii jest K. Popielski,
który poszerza płaszczyznę definiowania zdrowia o wymiar egzystencjalny .
Przedstawione powyżej koncepcje zdrowia nie są oczywiści zamkniętym katalogiem,
gdyż na przestrzeni lat różni filozofowie, teoretycy, lekarze, poeci, a także
prawnicy czy politycy formułowali definicje i teorie dotyczące zdrowia, z różnym
zresztą powodzeniem.
Przykładem definicji zdrowia w znacznie węższym rozumieniu, jest stwierdzenie,
iż „zdrowie oznacza pełną integrację ciała, brak bólu, obniżonej sprawności,
stan optymalnego funkcjonowania - słowem „niezauważalny organizm” .
Literatura:
M. Sokołowska „ Granice Medycyny” Wiedza Powszechna 1980
T. B. Kulik „Koncepcja Zdrowia w medycynie” praca zbiorowa „Zdrowie Publiczne”
Lublin 2002
autorka: Abi
|